Architektura: Kształtowanie kultury
Architektura nigdy nie jest neutralna. Odzwierciedla i współtworzy zbiorowe postawy, przekonania, wartości, pamięć oraz sposoby życia. Jako świadomy akt kulturotwórczy, budowanie nadaje materialną formę temu, jak rozumiemy historię, jak odnosimy się do środowiska i do siebie nawzajem, a przede wszystkim – jak wyobrażamy sobie życie prywatne i zbiorowe. Architektura może utrwalać dominujące wartości, ale może również poddawać je krytycznej refleksji. Może powielać istniejące nierówności albo otwierać przestrzeń dla nowych form życia obywatelskiego, pamięci, spotkania i troski o innych. Jeśli architektura ma odzyskać bardziej znaczącą rolę społeczną, musi wyjść poza logikę rozwoju podporządkowanego konsumpcji i powrócić do pytania o wartość: kulturową, społeczną, środowiskową oraz wartość wspólnego życia w mieście. Budowanie oznacza zatem aktywne uczestnictwo w kształtowaniu kultury.
Podobnie historia nie jest jedynie zapisem tego, co minione. Stanowi wspólny punkt odniesienia, w ramach którego społeczeństwa budują poczucie przynależności, ciągłości i tożsamości. Ochrona dziedzictwa architektonicznego odgrywa kluczową rolę w utrwalaniu narracji historycznych, jednak sama konserwacja nie jest wystarczająca. Sposoby, w jakie żyjemy, nieustannie zmieniają się pod wpływem przemian gospodarczych, społecznych, politycznych i technologicznych. Architektura musi zatem poszukiwać równowagi między ciągłością a transformacją – między tym, co odziedziczone, a tym, co wymaga ponownego przemyślenia i zdefiniowania.
To właśnie w procesie negocjowania relacji między przestrzenią, formą i czasem architektura staje się przestrzenią dialogu o tym, co należy zachować, co wydobyć na światło dzienne, co przekształcić, a co zastąpić. W tym sensie architektura jest praktyką krytyczną, a zarazem ukierunkowaną na kształtowanie przyszłości. Poprzez budynki, krajobrazy i miasta umożliwia prowadzenie publicznej debaty o tym, co społeczeństwo uznaje za wartościowe, jakie aspekty przeszłości decyduje się wyeksponować i jaką przyszłość pragnie tworzyć.
W ostatnich latach rozwój gospodarczy Polski przyczynił się do intensywnego wzrostu aktywności budowlanej, w dużej mierze napędzanej przez mechanizmy rynkowe i inwestycje komercyjne. Ten boom inwestycyjny zaowocował architekturą w znacznym stopniu zglobalizowaną, która niestety często pozostaje obojętna wobec specyfiki miejsca, w którym powstaje. W mieście o tak bogatej historii jak Kraków dominacja tego rodzaju inwestycji rodzi pytania o kulturowe oddziaływanie architektury oraz wartości, jakie niosą ze sobą budynki.
Wyzwaniem stojącym dziś przed Krakowem i wieloma innymi miastami nie jest jednak przeciwstawianie nowego staremu ani traktowanie miasta jako dziedzictwa, które należy zachować w niezmienionej formie. Chodzi raczej o postawienie pytania, w jaki sposób architektura może tworzyć znaczący dialog między tym, co istniejące, a tym, co nowe – między przeszłością a przyszłością. Jak może wzmacniać lokalną tożsamość, nie popadając w historyzm ani nostalgię? Jak może uczestniczyć w przemianach społecznych, pozostając jednocześnie głęboko zakorzeniona w konkretnych historiach, materiałach i społecznościach danego miejsca?
Architecture: Building Culture
Architecture is never neutral. It reflects and produces collective attitudes, beliefs, values, memories, and ways of life. As an intentional cultural act, building gives form to how we understand history, how we relate to the environment and each other, and, above all, how we imagine private and collective life. Architecture can reinforce dominant values—but it can also question them. It can reproduce existing inequalities—or it can open space for new forms of civic life, memory, encounter, and care. If architecture is to recover a more meaningful social role, it must move beyond the logic of development as consumption and return to the question of value: cultural value, social value, environmental value, and the value of shared urban life. To build is therefore to take part in culture-making.
So too, history is not simply a record of what has passed; it is a shared framework through which societies construct belonging, continuity, and identity. Preservation in architecture plays a crucial role in anchoring historical narratives, yet preservation alone is not sufficient. The ways we live are continually transformed by economic, social, political, and technological change. Architecture must therefore negotiate between continuity and transformation: between what is inherited and what must be reimagined.
Through this negotiating between space, form, and time, architecture becomes a dialogue about what to preserve, what to reveal, what to transform, and what to replace. In this sense, architecture is a critical and futuring practice. Through buildings, landscapes, and cities, architecture enables a public conversation about what a society values, what past it chooses to highlight, and what futures it envisions.
In recent years, Poland’s economic growth has produced an intense wave of construction, much of it driven by market forces and commercial development. This building boom has resulted in a mostly globalized architecture that unfortunately often stands agnostic to the place it occupies. In a historic city such as Krakow for example, the prevalence of this kind of development raises questions about the cultural impact of architecture and the values buildings carry. The challenge for Krakow and many more cities today is not to oppose the new to the old, nor to freeze the city as heritage. Rather, it is to ask how architecture can create a meaningful dialogue between existing and new, past and future. How can architecture strengthen local identity without becoming historic or nostalgic? How can it participate in social change while remaining grounded in the specific histories, materials, and communities of a place?
(PL) Rafi Segal jest architektem oraz profesorem architektury i urbanistyki w Massachusetts Institute of Technology (MIT). Jego praktyka obejmuje działalność projektową i badawczą w skali architektonicznej, urbanistycznej i regionalnej. Realizuje projekty w Stanach Zjednoczonych, Grecji, Czechach i Kosowie.
Do najważniejszych projektów Segala należą: uznany projekt Art-Tek Tulltorja – centrum sztuki i technologii w Prisztinie w Kosowie, wyróżniony w 2025 roku Nagrodą Główną Fundacji Holcim dla regionu Europy; Carehaus – pierwszy w Stanach Zjednoczonych międzypokoleniowy projekt mieszkalnictwa wspólnotowego, oparty na idei wzajemnej opieki, realizowany obecnie w Chicago (carehaus.net); zespół mieszkaniowy Korthi na greckiej wyspie Andros; zwycięska koncepcja Biblioteki Narodowej Izraela w Jerozolimie; a także projekty modelowych, przystępnych cenowo domów wiejskich, wykorzystywane przez Rwandyjski Urząd ds. Mieszkalnictwa jako wzorce dla rozwoju budownictwa mieszkaniowego na obszarach wiejskich.
Początki praktyki zawodowej Segala wiążą się ze współpracą ze Zvim Heckerem, pod którego kierunkiem rozpoczął pracę jeszcze na ostatnim roku studiów architektonicznych w Technion – Izraelskim Instytucie Technologii. Współpraca ta trwała przez kolejne lata i zaowocowała między innymi wspólną realizacją Muzeum Historii Palmachu w Tel Awiwie (1992–1999).
Na MIT Segal kieruje Future Urban Collectives – zespołem projektowo-badawczym analizującym, w jaki sposób fizyczne i cyfrowe strategie w architekturze i urbanistyce mogą wspierać wspólne zamieszkiwanie, współtworzenie i współistnienie. Jako architekt i wykładowca koncentruje swoją działalność projektową, badawczą i dydaktyczną na roli wzajemności i kolektywności w kształtowaniu budynków i miast, w różnych skalach i przy zastosowaniu różnorodnych metod projektowych.
Do publikacji, których Segal jest autorem lub współredaktorem, należą: Design & Solidarity (Columbia University Press, 2023); Space Packed: The Architecture of Alfred Neumann (Park Books, 2017); Cities of Dispersal (Architectural Design, 2008) oraz A Civilian Occupation (Babel, Verso, 2003). Jego prace były prezentowane na licznych wystawach na całym świecie, między innymi na Biennale Architektury w Wenecji, w Museum of Modern Art (MoMA) w Nowym Jorku, na Biennale Urbanistyki w Hongkongu i Shenzhen, w KunstWerk w Berlinie, Witte de With w Rotterdamie oraz Storefront for Art and Architecture w Nowym Jorku. Segal uzyskał stopień doktora na Uniwersytecie Princeton, a także tytuły Bachelor of Architecture (B.Arch) i Master of Science (M.Sc) w Technion – Izraelskim Instytucie Technologii.
(ENG) Rafi Segal is an architect and Professor of Architecture and Urbanism at the Massachusetts Institute of Technology (MIT). His practice undertakes design and research work on the architectural, urban and regional scale, with projects in the US, Greece, Czech Republic, and Kosovo.
Segal’s key works include the acclaimed Art-Tek Tulltorja project - an art-technology hub for Pristina, Kosovo which was awarded the 2025 Holcim Foundation Grand Prize for the region of Europe; Carehaus - the U.S. first inter-generational, care-based co-housing project being built in Chicago (carehaus.net); the Korthi housing cluster on the island of Andros, Greece; the winning proposal for the National Library of Israel in Jerusalem; and designs for affordable prototype village housing that the Rwanda Housing Authority uses to model and create housing for rural lands.
Segal’s entry into professional practice took shape under the mentorship of Zvi Hecker with whom he started working during his last year of architectural studies at the Technion- Israel institute of Technology and continued for years to become his collaborator on the Palmach History Museum built in Tel Aviv (1992-1999).
At MIT Segal directs the Future Urban Collectives, a design-research group exploring how physical and digital strategies in architecture and urbanism can support cohabitation, coproduction, and coexistence. As an architect and educator his work and teachings focus on how mutualism and collectivity can impact the design of buildings and cities across different scales and methods.
Segal’s books as author and co-editor include: Design & Solidarity (Columbia University Press, 2023); Space Packed: The Architecture of Alfred Neumann (Park Books, 2017); Cities of Dispersal (Architecture Design 2008); A Civilian Occupation (Babel, Verso 2003). He has exhibited his work widely, most notably at the Venice Biennale of Architecture, MOMA in New York, the Hong Kong/Shenzhen Urbanism Biennale, KunstWerk Berlin, Witte de With Rotterdam, and Storefront for Art and Architecture in New York City. Segal holds a PhD from Princeton University and a B.Arch and M.Sc from Technion – Israel Institute of Technology.
